ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Τριπόταμος, ο υγρός θησαυρός μας!

ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ :

ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ,ΓΚΑΓΚΟΥΣΗ ΒΑΡΒΑΡΑ,  ΜΠΟΥΡΑ ΙΩΑΝΝΑ

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Γεωγραφία, Υδρομορφολογικά χαρακτηριστικά

ΤΑΞΗ

Ε΄- ΣΤ΄

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Διασύνδεση με αναλυτικό πρόγραμμα στις ενότητες: Γλώσσα, Ιστορία, Γεωγραφία,  Εργαστήρια Δεξιοτήτων, Μουσική, Εικαστικά

17 ΣΤΟΧΟΙ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στόχος 4. Ποιοτική Εκπαίδευση

Στόχος 6. Καθαρό Νερό και Αποχέτευση

Στόχος 11. Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες

Στόχος 13. Δράση για το κλίμα

Στόχος 14. Ζωή στο Νερό

Στόχος 17. Συνεργασία για τους Στόχους

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Από τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων: Άξονας 2-Φροντίζω το Περιβάλλον. Θεματική ενότητα «Οικολογία – Παγκόσμια και Τοπική Φυσική Κληρονομιά»  

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Κύριος σκοπός του προγράμματος είναι η μελέτη του ποταμού Τριποτάμου, που διασχίζει την πόλη μας Βέροια, μέσω γνωριμίας των γεωμορφολογικών, υδρομορφολογικών, γεωλογικών και κλιματικών χαρακτηριστικών του. παραλλήλως, της ανθρώπινης δραστηριότητας, του ποτάμιου οικοσυστήματος και των περιβαλλοντικών προβλημάτων του.

Το πρόγραμμα μπορεί να υλοποιηθεί στο πλαίσιο των δράσεων του Ενεργού Πολίτη, στο πλαίσιο της υλοποίησης Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων ή στο πλαίσιο των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων.

ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Οι στόχοι που μπορούν να τεθούν διακρίνονται σε γνωστικούς, δεξιοτήτων και αξιών-στάσεων.

Γνωστικοί στόχοι:

1. Να αναγνωρίσουν τα βασικά υδρομορφολογικά μέρη ενός ποταμού (πηγή, κοίτη, παραπόταμοι, εκβολές).
2. Να εντοπίσουν τον ποταμό στον χάρτη, να περιγράψουν και να σχεδιάσουν τη διαδρομή του.

3. Να κατανοήσουν τον ρόλο του Τριποτάμου στο τοπικό οικοσύστημα και την καίρια υδάτινη συμβολή του στον αστικό ιστό.
4. Να περιγράψουν είδη του ποτάμιου οικοσυστήματός του και των συνοδευόμενών του.

Στόχοι ανάπτυξης δεξιοτήτων:

1. Να παρατηρούν, να καταγράφουν και να συγκρίνουν δεδομένα από επιτόπια έρευνα.

2. Να δημιουργούν απλούς χάρτες και σκίτσα του ποταμού.
3. Να δουλεύουν συνεργατικά και να παρουσιάζουν τα ευρήματά τους.
4. Να αξιοποιήσουν εργαλεία ΤΠΕ.
5. Να αξιολογούν και να διαχειρίζονται πληροφορίες από διάφορες πηγές (διαδίκτυο, συνεντεύξεις, βιβλιοθήκες).

Αξιακοί στόχοι:

1. Να αναγνωρίσουν την αξία της αειφορίας.
2. Να αναπτύξουν οικολογική συνείδηση και σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.

3. Να ευαισθητοποιηθούν για την προστασία των τοπικών υδάτινων πόρων.
4. Να προβληματιστούν για τις ανθρώπινες παρεμβάσεις στο ποτάμι και τις συνέπειές τους.
5. Να αναπτύξουν δεξιότητες ενεργής πολιτειότητας (εθελοντισμός, ανάπτυξη κοινωνικής ευθύνης).

ΠΕΔΙΟ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

• Αίθουσες διδασκαλίας, εργαστήριο πληροφορικής, αίθουσα σχολικής βιβλιοθήκης
• Οι πηγές και η κοίτη του ποταμού Τριποτάμου
• Οι γέφυρες του ποταμού
• Η συνοικία της Μπαρμπούτας
• Αρχοντικά και εκκλησίες στη συνοικία της Μπαρμπούτας
• Το Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας
• Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας

ΣΤΑΔΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ

Για την εισαγωγή, την παρουσίαση στους/στις μαθητές/-τριες και τη διερεύνηση του θέματος προτείνονται οι εξής δράσεις:

1. Προβολή φωτογραφιών από τον Τριπόταμο, ομαδική συζήτηση και ανταλλαγή ιδεών των μαθητών/τριών με τους/τις υπεύθυνους/ες εκπαιδευτικούς των τάξεων σχετικά με το θέμα.
2. Καταιγισμός ιδεών με τις αρχικές γνώσεις, ιδέες και απόψεις των παιδιών σχετικά με το ποτάμι της πόλης (πηγές, διαδρομή, εκβολές, συνοικία της Μπαρμπούτας, ανθρώπινη χρήση του ποταμού , ποτάμιο οικοσύστημα κ.λ.π.).
3. Δημιουργία εννοιολογικού χάρτη με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων.
4. Συγκέντρωση και παρουσίαση πληροφοριών στην τάξη, επαναδιατύπωση των βασικών εννοιών και κατηγοριών.  

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ/ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

Οι μαθητές/τριες των τάξεων σε συνεργασία με τους/τις εκπαιδευτικούς σχεδιάζουν την εξέλιξη του μαθήματος, ακολουθώντας τα παρακάτω στάδια:

1. Καταγραφή ημερολογίου δράσεων για την εξέλιξη του προγράμματος: Οι μαθητές/-τριες μαθαίνουν να κρατούν σημειώσεις και ημερολόγιο από τις δράσεις που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του μαθήματος.
2. Κατανομή μαθητών/-τριών σε ομάδες και ανάληψη αρμοδιοτήτων (ερευνητές, φωτογράφοι, μεταφορείς, γραμματείς, παρουσιαστές): Οι μαθητές/-τριες οργανώνονται σε ομάδες και αναλαμβάνουν ρόλους για την εργασία.
3. Εντοπισμός των πιθανών προορισμών για δράσεις στον εν λόγω χώρο, δυνατότητα για επισκέψεις: Αξιοποιώντας το διαδίκτυο, εντοπίζουν σημεία του ποταμού που θέλουν να επισκεφτούν και όσα δίνουν τη δυνατότητα για δράσεις στο πεδίο, για επίσκεψη, παρατήρηση και συλλογή στοιχείων.
4. Καταγραφή υποστηρικτών του προγράμματος: Οι μαθητές/-τριες σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό και με τη βοήθεια του διαδικτύου καταγράφουν τους φορείς και τα άτομα με τα οποία μπορούν να συνεργαστούν για τη μελέτη του ποταμού, καθώς και για τον σχεδιασμό και υλοποίηση δράσεων (Σύλλογος Φίλων του Τριποτάμου, Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη, Εγκυκλοπαίδειες, Αντιδημαρχία Περιβάλλοντος Δήμου Βέροιας, , προσωπικότητες της πόλης που έχουν ασχοληθεί με τον ποταμό).
5. Προετοιμασία υλικού (χάρτες, Η/Υ, διαδραστικός πίνακας, μπλοκ ζωγραφικής, τετράδια σημειώσεων).
6. Οργάνωση του χρονοδιαγράμματος εξέλιξης και ολοκλήρωσης του προγράμματος.
7. Διατύπωση ιδεών για τα τελικά παραγόμενα υλικά από την υλοποίηση του προγράμματος (π.χ. βίντεο, αφίσες, ποιήματα).

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

• Μελέτη του ποταμού Τριποτάμου στο Google Maps (πηγές, διαδρομή, εκβολές) – Αξιοποίηση χαρτών της πόλης, μελέτη και σύγκριση.
  • Ανάλυση πληροφοριών και στοιχείων από το διαδίκτυο, από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας καθώς και από το έντυπο βιβλίο του Συλλόγου Φίλων του Τριποτάμου. Αξιοποίηση και σύνθεση πληροφοριών σχετικά με το κλίμα, τη μορφολογία, τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής κ.ά.
  • Επισκέψεις στα καίρια μελέτης και παρατήρησης του ποταμού (π.χ. πηγές, κοίτη, συνοικία της Μπαρμπούτας).
  • Προσκλήσεις εκπροσώπων Συλλόγων και Φορέων της πόλης στο σχολείο ή στο ποτάμι (π.χ. διοργάνωση κοινών δράσεων με τον Σύλλογο Φίλων του Τριποτάμου).
  • Σύνθεση και παρουσίαση των πληροφοριών που έχουν συλλεχθεί.
  • Σχεδιασμός και υλοποίηση περιβαλλοντικών δράσεων σχετικών με το ποτάμι (π.χ. καθαρισμός της όχθης, εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης μαθητών και κοινότητας).

(ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ-ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΥΛΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΡΑΣΗΣ)

1. Καταγραφή ιδεών και απόψεων των παιδιών σχετικά με τον ποταμό. Εντοπισμός των στοιχείων του εννοιολογικού χάρτη που σχετίζονται με τη γεωγραφική προσέγγιση του ποταμού: Οι μαθητές/-τριες καλούνται να εντοπίσουν τα στοιχεία του εννοιολογικού χάρτη που συνδέονται με τη μελέτη της τοπικής γεωγραφίας. Εντοπίζουν, επιχειρηματολογούν για την επιλογή τους και προτείνουν μελλοντικές δράσεις σχετικά με τα: γεωμορφολογικά στοιχεία, υδρομορφολογικά, γεωλογικά στοιχεία, κλίμα, ανθρωπογενείς δραστηριότητες, χλωρίδα-πανίδα-οικοσυστήματα.
2. Για τη μελέτη των γεωμορφολογικών στοιχείων αξιοποιούνται χάρτες της περιοχής, τα εργαλεία Google maps και Google Earth και με τη βοήθειά τους οι μαθητές εντοπίζουν τις πηγές, εκβολές, το υδρογραφικό δίκτυο και μελετούν την κλίση του ποταμού. Αναλύουν το ανάλογο λεξιλόγιο που απαιτείται για την περιγραφή των συγκεκριμένων στοιχείων που εντοπίζουν και με τη βοήθεια των υπολογιστών του εργαστηρίου ΤΠΕ του σχολείου, δημιουργούν σύντομες παρουσιάσεις.
3. Για τη μελέτη των γεωλογικών στοιχείων του ποταμού πραγματοποιούν επίσκεψη και παρατήρηση στο ποτάμι. Επιτόπια παρατήρηση στη συνοικία της Μπαρμπούτας, όπου οι μαθητές/-τριες μπορούν να εντοπίσουν τις σπηλιές που έχουν δημιουργηθεί στην περιοχή, το είδος των πετρωμάτων και την όχθη του ποταμού. Τις κατασκευές, στις οποίες έχουν αξιοποιηθεί τα πετρώματα της περιοχής και την έννοια της επανάχρησης και αξιοποίησης όλων των υλικών.
4. Για τη μελέτη της χλωρίδας του Τριποτάμου, βρίσκει εφαρμογή η μέθοδος του περιβαλλοντικού μονοπατιού, με προσαρμοσμένα σχέδια εργασίας. Οι μαθητές/-τριες δύναται να ανιχνεύσουν και να αναγνωρίσουν παραποτάμια φυλλοβόλα δέντρα και θαμνώδη φυτά του και να συζητήσουν για τις συνθήκες ζωής και ανάπτυξής τους. Χρήση του  Google Lens. Μελέτη της υδρόβιας πανίδας, είδη ψαριών και αμφίβιων που ευδοκιμούν στα τρεχούμενά του νερά. Είδη πουλιών και μικρά θηλαστικά.
5. Για τη μελέτη των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων μπορούν να αναζητηθούν στοιχεία σε χάρτες και να πραγματοποιηθούν με φυσική παρουσία ή με τη βοήθεια του Google Earth να πραγματοποιηθούν επισκέψεις των μαθητών/-τριών στα σημεία ενδιαφέροντός τους. Μπορούν να αντληθούν πληροφορίες και στοιχεία από το διαδίκτυο, από συνεντεύξεις με κατοίκους της πόλης και να πραγματοποιηθεί παρουσίαση στην τάξη για τους οικισμούς που αναπτύσσονται κατά μήκος του ποταμού Τριποτάμου (κοινότητα Γεωργιανών, κοινότητα Τριποτάμου, πόλη της Βέροιας), για τις γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες, για τις καλλιέργειες με οπωροφόρα, τις ιχθυοκαλλιέργειες κ.λ.π. Σχετικά με τη χρήση του νερού (π.χ. νερόμυλοι, υδροτριβεία και υδροηλεκτρικά εργοστάσια της περιοχής) μπορούν να αναζητηθούν πληροφορίες από τη ΔΕΥΑΒ, τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας, από βιβλία που αναφέρονται στην ιστορία της πόλης.
6. Για όλα τα παραπάνω θέματα, επιπλέον, μπορεί να αξιοποιηθεί φωτογραφικό υλικό από το διαδίκτυο και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Ομάδα ‘Παλιές Φωτογραφίες της Βέροιας’ στο Facebook) και να οργανωθούν δραστηριότητες για τον εντοπισμό στοιχείων και για άντληση πληροφοριών (π.χ. ανθρωποκεντρικές δραστηριότητες που εμφανίζονται στις φωτογραφίες στο παρελθόν και σήμερα κ.ά.).
7. Μπορούν να προσκληθούν φορείς και άτομα που ζουν και εργάζονται στην πόλη της Βέροιας για επίσκεψη στο σχολείο ή για συνοδεία στις εκπαιδευτικές επισκέψεις και εξωτερικές δράσεις των μαθητών/-τριών. Οι μαθητές/-τριες οργανώνουν οδηγούς συνεντεύξεων, ηχογραφούν ή βιντεοσκοπούν τους ομιλητές και διαχειρίζονται τις πληροφορίες και το υλικό των συνεντεύξεων με δημιουργικούς τρόπους (π.χ. δελτίο ειδήσεων, δραματοποίηση).
8. Πραγματοποιούνται επιμέρους επισκέψεις σε διάφορα σημαντικά σημεία με ιστορικό, πολιτιστικό και περιβαλλοντικό ενδιαφέρον και συνδέονται με το πέρασμα του ποταμού μέσα από την πόλη της Βέροιας (π.χ. υδροτριβείο, γεφύρια, εκκλησίες, ιχθυοτροφείο) με κατάλληλα κατασκευασμένα φύλλα εργασίας/παρατήρησης. Επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο και αναφορά στη χρήση του κτηρίου ως νερόμυλου κατά το παρελθόν.
9. Οι μαθητές/-τριες κατά τις διαδρομές τους έχουν τη δυνατότητα να εντοπίσουν τα περιβαλλοντικά προβλήματα, να καταγράψουν ιδέες και δυνατότητες για δράσεις και να σχεδιάσουν την υλοποίησή τους (π.χ. ενημέρωση του κοινού, καθαρισμός της όχθης, δημιουργία προωθητικού βίντεο, δημιουργία έντυπου ενημερωτικού υλικού, δημιουργία τουριστικού οδηγού για παιδιά, θεατρική παράσταση για την ευαισθητοποίηση του κοινού κ.ά.). Οι μαθητές ενημερώνονται για τους τοπικούς, εθνικούς και διεθνείς συλλόγους, φορείς, οργανώσεις και δημόσιες υπηρεσίες που εμπλέκονται με την προστασία του ποταμού και κατανοούν τις αρμοδιότητες και τις ευθύνες τους. Επιπλέον, συμμετέχουν σε τοπικούς διαγωνισμούς και ευρύτερες δράσεις που πραγματοποιούνται από την τοπική κοινότητα για την ανάδειξη και προστασία του ποταμού Τριποτάμου.
10. Αξιοποιώντας ένα συστηματικό ημερολόγιο δράσεων μπορούν να δημιουργήσουν μια χρονογραμμή για την εξέλιξη του μαθήματος με τη βοήθεια σχετικών ψηφιακών εργαλείων (π.χ. Timeline), να προχωρήσουν σε σύνθεση των πληροφοριών που συνέλεξαν με όλους τους τρόπους και να τις προσθέσουν στη χρονογραμμή. Μπορούν να επανέλθουν στον αρχικό εννοιολογικό χάρτη και να αξιολογήσουν ποιες από τις κατηγορίες μελέτησαν, να δημιουργήσουν ένα τελικό βίντεο συνοψίζοντας συμπεράσματα και συναισθήματα, να αξιοποιήσουν ιδέες για έκφραση και δημιουργία με άξονα το ποτάμι κ.λ.π.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΕΚΘΕΣΗ

• Ανάρτηση υλικού στην ιστοσελίδα του σχολείου, στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευσης, Φίλοι του ποταμού Τριποτάμου και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
• Δημιουργία και προβολή υλικού (π.χ. βίντεο, PowerPoint,ποιήματα, χρονογραμμή  στους/στις μαθητές/τριες και στους γονείς-κηδεμόνες του σχολείου καθώς και στην ευρύτερη κοινότητα.
• Επίδειξη των περιβαλλοντικών δράσεων στην ευρύτερη κοινότητα.
• Ενεργή συμμετοχή του σχολείου σε δράσεις έκθεσης και ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας.
• Συνεργασία του σχολείου με άλλες σχολικές μονάδες που υλοποιούν παρόμοιες δράσεις για την ανάπτυξη κοινών δράσεων (π.χ. καθαρισμός μέρους της όχθης του Τριποτάμου) με την αρωγή του Δήμου Βέροιας, του Συλλόγου Φίλων Καθαριότητας Βέροιας, του Συλλόγου Φίλων του Τριποτάμου κ.λ.π.

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ

Αξιολόγηση του προγράμματος

• Γνωστικός τομέας: Σκοπός η εξαγωγή συμπερασμάτων για τις γνώσεις που οι μαθητές/τριες θα αποκομίσουν από την  εξέλιξη του προγράμματος. Τα εργαλεία που θα αξιοποιηθούν και θα σχεδιαστούν με βάση την ηλικία των παιδιών: Ομαδικές συζητήσεις, ερωτηματολόγια γνώσεων, ψηφιακά παιχνίδια.
• Συναισθηματικός τομέας: Σκοπός η καταγραφή και ανάλυση των συναισθημάτων και εμπειριών που θα βιώσουν οι μαθητές/-τριες. Εργαλεία: Ρούμπρικες αξιολόγησης.
• Ψυχοκινητικός και αξιακός τομέας: Σκοπός η αξιολόγηση των κοινωνικών, επικοινωνιακών και αντιληπτικών δεξιοτήτων που θα καλλιεργηθούν στους/τις μαθητές/τριες και των αξιών που θα ενστερνιστούν.

Εργαλεία παρατήρησης και αξιολόγησης:  Ρούμπρικες αξιολόγησης (μαθητές/-τριες – εκπαιδευτικοί), παρατήρηση (εκπαιδευτικοί).